آزمون آیین نامه رانندگی(قبولی ۱۰۰٪) آموزشگاه سبقت ایران
✅اصول اولیه تعویض دنده
اگر تازه رانندگي یاد ميگيري ممکنه تعويض دنده برات سخت یا کم اهميت به نظر بياد، ولي ياد گرفتن درستش باعث ميشه بهتر و راحتتر رانندگي کني.
چند نكته ساده برای عوض کردن دنده:
- موقع تعويض دنده، شونه هاتو از صندلي جدا نکن.
- دنده هاي جلو (۱، ۳ و ۵) رو با كف دست به جلو هل بده و دنده هاي ديگه رو با چهار انگشت به سمت عقب بکش.
- هميشه حواست باشه که ماشين توي چه دنده ایه و تا جايي که ميتوني موقع رانندگي به دنده نگاه نکن.
- تمرين كن كه دنده رو آروم و درست عوض کني و به صداي موتور هم توجه داشته باش.
- صندلي رو طوري تنظيم کن که به راحتي به پدال کلاچ و دنده مسلط باشي.
✅چگونه دنده عوض كنیم؟
تو ماشینهاي دنده اي سه تا پدال جلوي پات هست: يكي كلاچ که سمت چپه، يکي گاز که سمت راست و يكي هم ترمز که وسطه.
وقتي مي خواي دنده رو عوض كني باید كلاچ رو كامل فشار بدي تا دنده بدون مشكل عوض بشه.
براي عوض کردن دنده باید پات رو بذاري روي کلاچ تا دنده آزاد بشه اینطوري دنده ها راحت و بدون آسيب عوض ميشن.
وقتي میخواي دنده رو عوض کني اصلا نباید فشار زیادي به پدالها بیاری بعد از اینکه دنده رو تنظیم کردي کلاچ رو به ارومي رها کن و یادت باشه که وقتی ماشین تو دندس كلاچ باید کامل آزاد باشه.
بعد از اینکه كلاچ رو رها کردي و دنده رو عوض كردي بهتره که یه كم گاز بدي تا سرعت ماشین بره بالا.
✅بهترین زمان برای تعویض دنده
وقتی ماشین رو با دنده یك راه میندازی و گاز میدی، کم کم سرعت میگیره و صدای موتور هم بیشتر میشه اگه همین جوری بدون عوض كردن دنده ادامه بدی ممکنه به موتور و گیربکس آسیب برسه هر دنده یه محدوده سرعت خاص داره که توی هر ماشینی ممكنه یه كم فرق كنه.
باید حواست باشه كه دنده رو توی زمان مناسب عوض كنی معمولا وقتی دور موتور به حدود ۲۵۰۰ تا ۳۰۰۰ دور در دقیقه میرسه و صدای موتور هم بلندتر میشه وقتشه كه دنده رو بالاتر ببری.
بازه سرعت مناسب برای هر دنده:
- دنده ۱: از ۰ تا ۲۵ كیلومتر در ساعت
- دنده ۲: از ۲۵ تا ۵۰ كیلومتر در ساعت
- دنده ۳: از ۵۰ تا ۷۵ كیلومتر در ساعت
- دنده ۴: از ۷۵ تا ۱۰۵ كیلومتر در ساعت
- دنده ۵: از ۱۰۵ كیلومتر به بالا
✅زمانهای سبک کردن دنده
عوض کردن دنده به بالا مثل رفتن از دنده یک به دو، کار سختی نیست. فقط باید حواست باشه که دنده رو توی محدوده درست عوض کنی برای این کار میتونی یه کم با پدال گاز بازی کنی تا دور موتور برای دنده بعدی آماده بشه.
چه موقع دنده رو عوض کنیم؟
توی رانندگی معمولی بهتره دنده رو وقتی عوض کنی که دور موتور توی محدوده زرد باشه
توی مسابقات راننده ها دنده رو تا آخرین حد ممکن، یعنی قبل از رسیدن به خط قرمز بالا میبرن تا بیشترین قدرت رو بگیرن.
✅زمانهای سنگین كردن دنده
سنگین کردن دنده، مثلا از سه به دو در دو حالت انجام میشود که در ادامه آنها را مشاهده میکنید:
1- حرکت خودرو با دور موتوری کمتر از بازه اعمال نیروی مورد نیاز
این حالت که به اصطلاح به آن دنده مرده نیز گفته میشود، تغییر دنده خودرو حتی برای مبتدیان آسان خواهد بود. در این شرایط پا را روی کلاچ فشار داده و دنده را عوض میکنید.
پس از آن با فشردن گاز و تنظیم سرعت خودرو، هماهنگی دنده و دور پیشرانه را تنظیم میکنید.
2- کاهش سرعت خودرو و تعویض دنده حین ترمزگیری
معمولا با رسیدن به پیچها، چراغها و… نیاز است سرعت خودرو را کاهش دهید. در برخی موارد که سرعت خودرو زیاد است، همزمان با ترمزگیری باید دنده را نیز سنگین کنید.
در این شرایط روند تغییر دنده مشابه حالت قبل است. اما به دلیل استفاده همزمان از ترمز، وزن بیشتری به جلو منتقل میشود.
این عدم تعادل در توزیع وزن احتمال سر خوردن یا همان نافرمانی خودرو را بیشتر میکند و نیازمند توجه مضاعف راننده است.
اگر مبتدی هستید و کنترل خودرو در شرایط حساس برای شما دشوار است، بهتر است قبل از رسیدن به پیچ یا مکانهای پرخطر سرعت خودرو را کاهش دهید. با تنظیم دور ساده و دنده ای سنگین وارد پیچ شوید تا امنیت شما حفظ شود.
سنگین کردن دنده با روش حرفه ای پاشنه پنجه
روش پاشنه پنجه (Heel and Toe) باید با تمرین زیاد اجرا شود. در ادامه مراحل تعویض دنده با این روش را از دنده 3 به 2 بررسی میکنیم:
- نزدیك شدن به پیچ با دنده 3
- آغاز ترمزگیری و كاهش شتاب
- تنظیم دور پیشرانه برای تعویض دنده
- قرار دادن پاشنه پای راست روی گاز با حفظ پنجه پا روی ترمز و فشردن كلاچ با پای چپ
- فشار دادن پدال گاز برای تنظیم دور پیشرانه
- سنگین كردن دنده و برداشتن همزمان پای راست و چپ از روی گاز و كلاچ
- ادامه فرایند ترمزگیری در صورت نیاز یا شتاب گیری مثبت برای عبور از پیچ
در این روش زمان تعویض دنده كاهش سرعت و عبور از پیچ طولانی نخواهد شد.
14 نکات مهم در تعويض دنده:
1-كلاچ رو تا آخر بگیر:
✔️ قبل از عوض کردن دنده كلاچ رو كامل فشار بده تا موتور از گيربکس جدا بشه.
2-دنده رو با سرعت و دور موتور هماهنگ كن:
✔️ معمولا وقتي دور موتور بين ۲۰۰۰ تا ۳۰۰۰ باشه وقتشه كه دنده رو عوض كني.
3-دنده رو نرم عوض کن:
✔️ اهرم دنده رو با آرامش جابه جا كن نه با فشار زياد.
4-کلاچ رو آروم رها كن:
✔️ بعد از عوض كردن دنده كلاچ رو به تدريج ول كن و همزمان گاز بده تا ماشين نرم حركت كنه.
5-نیم کلاچ نکن!
✔️ زیاد نگه داشتن کلاچ توی نيمه راه صفحه کلاچ رو خراب ميکنه و خرج بالايي داره!
6-دنده مناسب برای سراشیبی و سربالايي:
✔️ توی سرازیری دندههای سنگین (۲ یا ۳) رو استفاده کن که ماشین تحت کنترل بمونه.
✔️ توی سربالایی دنده رو طوری انتخاب کن که ماشین لرزش نداشته باشه یا خاموش نشه.
7-با دور موتور خیلی بالا دنده عوض نکن:
✔️ تعویض دنده توي دورهاي خیلی بالا (بیشتر از ۴۰۰۰) بدون مهارت به موتور آسیب میزنه.
8-کم کردن سرعت با دنده:
✔️ وقتی سرعت رو كم میکني قبل از ترمز شدید، یه دنده پایین تر بیار تا ترمزها كمتر تحت فشار باشن.
9-دستت رو روی دنده نذار:
✔️ حین رانندگی دستت رو روی اهرم دنده نگه ندار چون به گیربکس آسیب میرسونه.
10-به صدای موتور گوش بده:
✔️ اگه صدای موتور زیر شد یعنی وقتشه دنده بالاتر ببري.
✔️ اگه صدای موتور بم شد یعنی باید دنده رو کم کني.
11-توي توقف هاي طولاني دنده خلاص کن:
✔️ اگه بیشتر از ۳۰ ثانیه توقف داری (مثل پشت چراغ قرمز) دنده رو خلاص کن که فشار از روی موتور و کلاچ برداشته بشه.
12-بدون نگاه کردن، دنده عوض کن:
✔️ تمرین کن که بدون نگاه کردن به دنده جای هر دنده رو پیدا کنی تا تسلطت بیشتر بشه.
13-آینه و صندلی رو قبل از حرکت تنظیم کن:
✔️ قبل از حرکت موقعیت صندلی و آینه ها رو تنظیم کن که تسلط بیشتری روي رانندگی داشته باشي.
14-دنده رو به صورت نامنظم عوض نکن:
✔️ از پریدن از دنده اي به دنده دیگه (مثلاً از ۳ به ۵) بدون هماهنگ کردن سرعت خودداري کن که به گیربکس فشار نیاد.
✅رانندگی نرم با تعویض دنده اصولی
اگه میخواي رانندگی ات نرم، بدون تکون های اضافی و ایمن باشه، باید دنده رو به موقع عوض کنی. وقتی به پیچ سرعت گیر یا تقاطع میرسی، سرعتت رو کم کم کاهش بده تا ماشین آروم تر متوقف بشه.
چند نکته برای رانندگی راحتتر:
همیشه حواست به جاده و تابلوها باشه تا بتوني به موقع تصمیم بگیری.
اگه توی ترافیک سنگین گیر کردی و سرعتت زیر ۱۵ کیلومتر بر ساعت بود ماشین رو روی دنده یک بذار تا یکنواخت حرکت کنه.
اگه ماشین خلاص باشه، حرکت نمی کنه و اگه مدام دنده عوض کني سرنشینا اذیت میشن.
اگه ترافیک یه کم باز شد و امکان حرکت سریع تر داشتي، با حفظ فاصله دنده رو به دو ببري تا ماشین روان تر حرکت کنه.
✅اشتباهات رایج در تعویض دنده
اگه تعویض دنده رو از اول درست یاد نگیري، ممکنه اشتباهات زیادی انجام بدي که به ماشین آسیب بزنه چند تا از این اشتباهات رایج رو باهم بررسی کنیم:
پریدن دنده ها بدون رعایت ترتیب
✔️ توی گیربكس دستی میتونی بدون ترتیب دنده عوض كنی ولی اگه دور موتور با سرعت ماشین هماهنگ نباشه به ماشین ضربه میزنه این كار باعث ساییدگی صفحه کلاچ میشه و زود خرابش میکنه.
✔️ اگه بدون رعایت ترتیب از دنده های بالا به پایین (مثلا از ۴ به ۲) بری، احتمال داره چرخها قفل بشن و ماشین تعادلش رو از دست بده.
حركت با دنده دو از اول
✔️ اگه از دنده دو حركت كنی به صفحه كلاچ فشار میاد و ماشین اذیت میشه همیشه از دنده یك شروع كن.
قبل از سرعت گیر دنده رو کم کن
✔️ اگه نزدیک سرعت گیر فقط ترمز بگیری ولی دنده رو کم نکنی وزن ماشین روی جلوی خودرو می افته و بعد از مدتی جلوبندی آسیب می بینه همیشه قبل از رسیدن به سرعت گیر، دنده رو کم کن تا فشار روی ماشین کمتر بشه.
✅اگر كلاچ خراب شد، چگونه دنده عوض كنیم؟
اگه تازه رانندگی رو شروع كردي ممكنه یه روزی با مشکل خرابي كلاچ مواجه بشی توی این شرایط عوض كردن دنده سخت تر میشه و اگه درست انجامش ندی ممكنه به گیربكس آسیب بزنه.
اگه كلاچ خراب شد، چیکار کنیم؟
- سرعت و دور موتور رو تنظیم کن تا موقع دنده عوض کردن ماشین یهویی تکون نخوره.
- پاتو از روی گاز و ترمز بردار و دنده رو خلاص کن.
- دسته دنده رو با فشار مناسب (نه خیلی زیاد، نه خیلی کم) عوض کن.
- دور موتور رو تنظیم کن تا دنده جدید به خوبی جا بره.
- سریع شتاب و سرعت رو با دنده جدید هماهنگ کن تا ماشین نرم حرکت کنه.
✅دنده سنگین و موارد استفاده از آن
توی رانندگي به دنده یك و دو میگن دنده سنگین دلیلش اینه که توی این دنده ها ماشین قدرت بیشتری داره. وقتی که ماشین نیاز به زور بیشتری برای حركت داره (مثلا موقع شروع حركت یا بالا رفتن از سربالایی) از این دنده ها استفاده میکنیم.
در ادامه چند موقعیت حركت با دنده سنگین را مشاهده میکنید:
- سربالایی های تند
- سرازیری های تند (جهت کنترل سرعت)
- کاهش استفاده از ترمز و افزایش فرمان پذیری خودرو
✅تمرین تعویض دنده برای مبتدیان
اگه تازه میخوای تعویض دنده رو یاد بگیري بهتره تمریناتت رو از جاهای خلوت مثل پارکینگهای خالی یا خیابونهای کم تردد شروع کنی.
اول از همه ترتیب دندهها رو یاد بگیر و سعي كن بدون نگاه کردن به دسته دنده، اونا رو عوض کنی.
یه راه خوب برای شروع اینه که ماشین رو خاموش كنی و فقط با گرفتن کلاچ، دنده ها رو تمرین کنی. بعد كه دستت راه افتاد، ماشین رو روشن کن و توی سرعت هاي مختلف دنده عوض كن.
تمریناتت رو توی جاهای کم تردد انجام بده تا کم کم روی دور موتور و تعویض دنده مسلط بشی.
وقتی حس كردی که به اندازه کافی تمرین کردی، خودتو توی شرایط سختتر مثل ترافیك، چهارراه ها و پیچ ها قرار بده.
یادت باشه که ممکنه ماشین خاموش بشه مخصوصا اگه کلاچ رو سریع رها کنی یا پاهات هماهنگ نباشن اما نگران نباش با چند بار تمرین دستت میاد که کی باید دنده عوض کني و چطوری این کارو بدون مشکل انجام بدي.
شروع حرکت با دنده ۳ یا ۴
اگر بخواهید با دنده ۳ یا ۴ حرکت کنید چون این دنده ها در دور موتورهاي پایین نیروي كافی ندارند موتور ممکن است نتواند خودرو را به خوبی حركت دهد.
این موضوع در خودروهای کم قدرت بیشتر دیده مي شود زیرا موتور سرعتش کم شده و خودرو ممکن است خاموش شود دنده های بالاتر برای شروع حرکت مناسب نیستند و فقط زماني کار میکنند که خودرو سرعت بیشتری گرفته باشد.
تعویض دنده روی سرعت گیر و دست انداز چگونه است؟
- قبل از رسیدن به سرعت گیر سرعت رو کم کن و دنده رو به ۱ یا ۲ بیار تا ماشین بهتر کنترل بشه.
- با دنده پایین ماشین نرمتر از سرعتگیر رد میشه و تکون شدید نمی خوره.
- کلاچ رو آروم رها کن و از ترمز یا گاز دادن یهویی خودداری کن.
- بعد از رد شدن اگه سرعتت بیشتر شد دنده رو بالا ببر تا ماشین راحتتر حرکت کنه.
✅نتیجه گیری
تعویض دنده یكي از مهمترین مهارت هاي رانندگیه كه ممكنه براي راننده هاي تازه كار یه كم سخت باشه.
توی این مطلب نکات و آموزش هاي مربوط به تعویض درست دنده رو توضیح دادیم. اگه تازه شروع به رانندگی كردي، با خوندن این راهنما و انجام تمرین های ایمن میتوني کم کم مهارت لازم رو پیدا کنی.
اگه یاد بگیري دنده رو درست عوض كني هم رانندگیت بهتر و روان تر میشه هم امنیت خودت و بقیه رو حفظ می كني پس با دقت این نكات رو یاد بگیر و با تمرین مهارتت رو بالا ببر.
منابع:
